Chronologisch historisch overzicht van gebeurtenissen in of met betrekking tot Sexbierum (en deels Pietersbierum).
| Jaar | Gebeurtenis |
| ca. 900 | Het gebied van Sexbierum en de andere Barradeel-dorpen (excl. Wijnaldum) ligt als een langgerekt eiland op een kwelderrug vol terpen tussen de brede Riedslenk en de Waddenzee. Pietersbierum ligt op de westpunt en Minnertsga op de oostpunt. Wijnaldum ligt aan de overzijde van deze Riedslenk. |
| 13e eeuw | Bouw Sixtuskerk (Bron: Monumentenregister) |
|
1275 |
Het dorp Sexbierum wordt geschrevende Sixtisberen. Dit is de oudste vermelding (voor zover mij bekend) |
| 1287 | Sint-Luciavloed (stormvloed) In de nacht van 13 op 14 december 1287 wordt Friesland getroffen door een springvloed: Sint-Luciavloed. In de volksmond wordt dit de "grutte stoarm" genoemd. Het geweld van de zee slaat een bres in de Friese kust; de Zuiderzee scheidt sindsdien West-Friesland van Friesland, en de Waddeneilanden ontstonden. Bron: Wikipedia |
| 1322 | Sexbierum wordt geschreven als Sixtebeeren |
| 1324 | Sexbierum wordt in het Latijn geschreven als Beati Sixti Borum |
| 1371 | Schrijfwijze van Sexbierum als Sexberum |
| 14e eeuw | Geboorte van Eelko Liauckama, geestelijke |
| 1456 | Schrijfwijze van Sexbierum als Sixtiberum |
| 1479 | Eerste vermelding van de Liauckemamolen op de “molenpöle, ten zuiden van Liauckemastate, op de grens van Sexbierum en Pietersbierum. [bron] |
| 15e eeuw | Sixtuskerk wordt vergroot en omgebouwd tot een kruiskerk. |
| 1505 | Voor het eerst de huidige schrijfwijze: Sexbierum |
| ca 1511 | De (vermoedelijk al in de 12e eeuw gegraven) Liauckamavaart (ook wel 'Oude Zijlroede' genoemd) gaat vanuit de Ried naar Liauckamastate. De vaart gaat langs de Liauckemaleane en de Frousleane., en komt met een sluis uit in zee. Deze vaart diende als opvaart naar Liauckemastate en naar de Liauckemamolen, waarop de boeren van Sexbierum, Pietersbierum en Wynaldum verplicht waren hun koren te laten malen. Omgekeerd ontleende Liauckemastate zijn strategische positie mede aan deze op zee uitkomende vaarweg, die in 1465 als 'AIde Sylroede' vermeld werd. [bron] |
| 1513 | Torenklok Sixtuskerk wordt gegoten door Gerhard van Wou en is gewijd aan Maria. Met een diameter van 1,53 meter en een gewicht van 2200 kg is het de op één na grootste dorpsklok van Friesland. |
| 1604 | Vermoedelijk bouwjaar van de Liauckemapoort (gevelsteen) |
| 1610 | Bruiloftsfeest rond 1610 van Jel van Liauckema en jonker Eraert van Pipenpoy in een zaal in de zijvleugel van kasteel Liauckemastate. [bron] |
| 06-08-1622 | Geboorte van Tjerk Hiddes de Vries (1622-1666), admiraal en zeeheld |
| 1645 | Geboorte van Hidde Sjoerds de Vries (1645-1694), schout bij nacht (oomzegger van Tjerk Hiddes de Vries) |
| 1622-1661 | De gemeente Barradeel verkrijgt haar eerste wapen tussen 1622 en 1661. Toen bestond het paalwerk nog uit vijf palen, symbool voor het waterschap De 5 Deelen. In het begin wordt de korenschoof ook wel boven de dijk afgebeeld. De korenschoof staat symbool voor het achter de dijk gelegen land. Het wapen staat symbool voor de lokale geografische situatie: het land, de dijk en de zee. De dijk was vroeger van hout. [bron] |
| 1665 | Geboorte van Christoffel Middaghten (1665-1723), marineofficier |
| 1718 | Kaart van Grietenij Barradeel, gemaakt door Bernard Schotanus |
| ca 1720 | Zuidelijke zijbeuk van de Sixtuskerk wordt afgebroken. |
| 21-05-1721 | Vrouwe Anna van Idsinga, wed. wijlen Capitein Theotardus de Vries te Harlingen koopt 1/6 van een zathe lands Jukkema- State te Sexbierum. [bron] |
| 03-05-1724 | 'Wijbe Jetses Koopman c.u. koopt voor 240 car. gl. sekere huizinge van ouds de roode kamer genaamd staande te Pietersbierum aan den ingang van het kerkhof, hebbende dit ten W., de gemeene buurt ten N. van Monsr. Hidde Heremyt apotheker en drs. Johannes Beylanus te Sexbierum als administrator wegens monsr. Meinert Heremyt.' [bron] |
| 1726 - 1775 | Ds. Petrus Wagens (1697-1780) is Hervormd predikant te Sexbierum [bron] |
| 1741 | Pieter Portier maakt een afbeelding van de zuidzijde van Liauckemastate, met de poort en de brug naar de nederhof. [bron] |
| 1744 | Noordelijke zijbeuk van de Sixtuskerk wordt afgebroken. |
| 15-12-1775 | De oude pastorie te Sexbierum wordt op afbraak verkocht. [bron] |
| 1775 - 1800 | Ds Wouter de Vries (1717-1805) is Hervormd predikant van Sexbierum. Hij is afkomstig uit Minnertsga en gaat in Sexbierum op Latsmastate wonen. Dit is de voorganger van de huidige boerderij Latsma State. In 1800 gaat hij met emeritaat. |
| 29-11-1786 | Abraham de Vries (de zoon van Ds. Wouter de Vries) koopt Latsmastate voor 16.866 carolusgulden. Dooitse Botjes Sakema, dorpsrechter en schoolmeester te Pietersbierum, was tot zijn dood eigenaar van Latsmastate. [bron] |
| 17-02-1795 | 'Te Sexbierum wordt de vrijheidsboom geplant in tegenwoordigheid van 100 man burgerwacht, 80 jongedochters in het wit, onder het luiden der klokken en hoezeegeroep, waarna de vrijsters de carmagnole dansen.' [bron] |
| 11-10-1797 | 'Verkoop der zathe Eelsma-State onder Sexbierum, groot 130 pondematen, eigenaar en gebruiker old secretaris R. omit c.u.'[bron] |
| 29-04-1805 | Na overlijden van Ds. Wouter de Vries wordt op 29 april op Latsma een boelgoed gehouden wegens zijn overlijden. Een lokale chronologie vermeldt expliciet: „Boelgoed op Latsma-State onder Sexbierum, bewoond door wijlen Ds. W. de Vries.” [bron] [bron] |
| 01-01-1812 | Start van de gemeente Sexbierum [bron] |
| 01-10-1816 | Gemeente Sexbierum gaat op in de gemeente Barradeel |
| 05-01-1817 |
Trijntje (Catharina) Fontein, echtgenoote van Pieter Freerks Fontein, overlijdt op Eelsma State te Sexbierum. [bron] Pieter Freerks was getrouwd met zijn achternicht Trijntje Dirks Fontein. De familiebanden werden door dit huwelijk evenwel niet versterkt. Pieter Freerks was gebrouilleerd met zijn eigen familie en met die van zijn vrouw. Door zijn vader was hij onterfd. Hijzelf liet aan zijn kinderen evenmin vermogen na. Bron: Schutte, Het doopsgezinde geslacht Oosterbaan, p. 98/99. |
| 25-03 1818 | Het wapen van Barradeel wordt op 25 maart 1818 aan de gemeente Barradeel toegekend. Het wapen wordt tot 1984 gebruikt, totdat de gemeente in de gemeentes Het Bildt, Franekeradeel en Harlingen opgaat. Het grootste deel gaat op in Franekeradeel, een deel van dit wapen gaat ook op in het wapen van Franekeradeel. |
| 11-03-1824 | Eelsma-State te Sexbierum, groot 55 bunders, bewoond door Pieter Fontein, is te koop. |
| 25-08-1824 | In herberg Benthem te Harlingen wordt het slot Liauckema te Sexbierum op afbraak geveild, geboden ƒ2275. |
| 1824 | Slot Liauckemastate wordt gesloopt. |
| 23-03-1826 | Latsma Sate wordt publiek verkocht aan Jacob Hanekuyk te Harlingen voor f. 19550,50. Het was groot: 44.82.78 ha. [bron] |
| 25-04-1826 | Onderwijzer gevraagd te Sexbierum wegens overlijden van Ebbeng Olverts Kiestra. Salaris ƒ 320 en de schoolpenningen van 70 kinderen. [bron] |
| 11-01-1830 | Aanbesteed het bouwen van een nieuwe school te Sexbierum. [bron] |
| 22-05-1832 | Sexbierum wordt de hoofdplaats van de gemeente Barradeel. Het gemeentehuis is gevestigd aan de Alde Buorren 8 in Sexbierum. Daarvóór was Minnertsga de hoofdplaats van de Grietenij Barradeel. |
| 01-12-1835 | Ds. H. de Cock (1801-1842) institueert de Christelijke Gereformeerde (!) Gemeente te Sexbierum. Men komt bij elkaar in een schuur aan het huidige Achterom, die via een steeg aan de Nije Buorren te bereiken was. |
| 1835(?) - 1837 | ds. Albert Bruining , predikant van de hervormde gemeente van Sexbierum-Pietersbierum overlijdt |
| 1837 - 1890 | Ds. Johannes Bruining, volgt zijn vader op en wordt predikant van de hervormde gemeente van Sexbierum-Pietersbierum |
| 1841 | De Christelijke Gereformeerde Gemeente wordt ingeschreven als ‘Christelijke Afgescheidene Gemeente’. De overheid duldde de term ‘gereformeerd’ niet voor Afgescheiden Gemeenten. Die was voorbehouden aan de Nederlandse Hervormde Kerk, vond men. |
| 1841 - 1843 | Ds. H.A. de Vos (1816-1868) is de eerste Afgescheiden predikant van Sexbierum. |
| 1844 - 1848 | Y.J. Veenstra (1810-1864) Afgescheiden predikant van Sexbierum |
| 1845 | De Afgescheiden Gemeente van Sexbierum verkoopt de kerkschuur aan het Achterom en verbouwt het tot kerkzaal. |
| 10-11-1855 | 'Aanbesteed het leggen van den kunstweg Sexbierum-Franeker', de latere Frjentsjerterdyk. [bron] |
| 1852 - 1859 | Ds. B. Amsing (1814-1881) is predikant van de Afgescheiden Gemeente van Sexbierum |
| 26-10-1861 | 'Aanbesteed het maken van een grindweg Minnertsga, Tjummarum, Oosterbierum, Sexbierum en Pietersbierum.' [bron] |
| 26-10-1861 | Aanbesteed het bouwen van een nieuwe school te Sexbierum. [bron] |
| 1868 | Bouw molen De Korenaar aan de oostzijde van Sexbierum (Hearewei) |
| 09-09-1868 | Brutale inbraak op Douma-State, te Sexbierum toebehoorende aan den heer F. Fontein D.Pzn. [bron] |
| 04-11-1870 | Nieuw, groter schoolgebouw "met boogramen" wordt in gebruik genomen (Nu Breedplak 7, Pietersbierum) [bron] |
| 20-12-1877 | Aanbesteed het amoveeren (slopen) van een oude en het bouwen van een nieuwe kosterij te Sexbierum. [bron] |
| 01-12-1878 | Aanbesteed het bouwen van een nieuwe Chr. Gereformeerde kerk te Sexbierum. [bron] |
| 1879 | Aan het Achterom, op de plek van een oud pakhuis, wordt een nieuwe Christelijk Gereformeerde Kerk gebouwd. Daarnaast komen een pastorie (Terp 7), een Gereformeerde School (Terppaed) en een kosterswoning (Achterom). [Bron: Afscheid van een kerkgebouw, Gereformeerde Kerk, okktober 2021] |
| Ca 1880 | Het huidige monumentale voorhuis van Latsma State wordt gebouwd. |
| 1882 | Bouw gereformeerde kerk |
| 01-04-1882 | Aanbesteed het leggen van een klinkerbestrating in Sexbierum. [bron] |
| 18-05-1887 | Kerkvoogden van Sexbierum verkopen op afbraak de voormalige herberg De Zon op de oude Buren (Alde Buorren) aldaar. [bron] |
| 31-08-1888 | 'Bij afbraak der herberg De Zon te Sexbierum vindt men vierkante steentjes met borstbeeldjes er op, en op één een wapen met het jaartal 1764.' [bron] |
| 01-09-1888 | De boterfabriek te Sexbierum in werking. [bron] |
| 1892 | De Christelijke Gereformeerde kerk en de Nederlands Gereformeerde kerk (ook wel Gereformeerde kerk A en B genoemd) gaan landelijk samen als Gereformeerde kerk. Dat gebeurt ook in Sexbierum. |
| 1903 | Walburgastate ('Heerenhuizinge Walburga') wordt het nieuwe gemeentehuis van Barradeel. Walburgastate lag oorspronkelijk in Pietersbierum maar toen het gemeentehuis werd, zijn de dorpsgrenzen zodanig gewijzigd, dat Sexbierum als hoofdplaats van de gemeente kon handhaven. |
| 1903 - 1935 | Spoorlijn tussen Stiens en Harlingen (Noord-Friesche Lokaalspoorweg-Maatschappij - NFLM) |
| 1905 | Toren Sixtuskerk wordt ommetseld en verliest daarbij het oude karakter. |
| Ca 1920 | Gereformeerde kerk koopt voormalig notarishuis met grote tuin aan de Heerenstreek (nu Tsjerk Hiddesstrjitte 29) als nieuwe pastorie. In de tuin worden later (1927) een nieuwe kerk met een toren, een kosterswoning en lokalen gebouwd, de huidige 'Terskflier'. |
| 1923 - 1950 | Ds. L. van Urk (1891-1973) is predikant Gereformeerde Kerk |
| 19-05-1927 | Ds. L. van Urk (1891-1973) legt eerste steen voor nieuwe Gereformeerde kerk ('De Terskflier') aan de Tsjerk Hiddesstrjitte 25. De kerk aan het Achterom te klein. [bron] |
| 1928 | Vervanging Gereformeerde kerk uit 1882 aan het Achterom. |
| 1931 | Nieuwe Gereformeerde school wordt in gebruik genomen [bron] |
| 1940 1945 | Tijdens de 2e Wereldoorlog halen de Duitse bezetters de torenklok van de Sixtuskerk uit de toren om omgesmolten te worden voor de bewapening. Dit gebeurde echter niet, want bij de bevrijding werd hij nog ongeschonden in Leeuwarden aangetroffen en keerde hij terug naar Sexbierum. |
| 1946 | Geboorte van Auke Bijlsma (1946-2012), politicus |
| 1946 - 1963 | Jan (J.) Duker is burgemeeste van Barradeel |
| 07-05-1950 | Ds. L. van Urk (1891-1973) neemt afscheid van Sexbierum als Gereformeerd predikant wegens vertrek naar Haastrecht [bron] |
| 1951-1965 | Ds. C. Bos (1906-1965) is predikant van de Gereformeerde kerk [bron] |
| 16-04-1960 | Geboorte van schrijfster Jetske Bilker. Haar vader, Jan Bilker (1927–2021), was hoofd van de Gereformeerde lagere school (en ook de vader van Bearn Bilker (1952) — oud-burgemeester en historicus |
| 963 - 1975 | Willem (W.K.) de Roos is burgemeester van Barradeel |
| 1965 - 1967 | Afbreek monumentale pastorie Gereformeerde kerk aan de Tsjerk Hiddesstrjitte en bouw van nieuwe moderne pastorie. |
| 1967 - 1974 | Ds. J. Tiersma (1929-2017) is predikant van de Gereformeerde Kerk [bron] |
| 1975 - 1984 | Woudy (W.W.) Veenhof is burgemeester van Barradeel |
| 1975 - 1981 | K.Th. Vaatstra (1949-2005) predikant Gereformeerde Kerk [bron] |
| 01-01-1984 | Bij de gemeentelijke herindeling op 1 januari 1984 wordt Barradeel verdeeld over de drie gemeenten Franekeradeel, Harlingen en het Bildt. Een groot deel is toentertijd samen met de stad Franeker toegevoegd aan Franekeradeel. Een klein deel in het zuidwesten met het dorp Wijnaldum is toegevoegd aan Harlingen en een klein deel in het noordoosten rondom het dorp Minnertsga aan het Bildt. |
| 1984 - 1991 | F.F. Omta (1956-) predikant Gereformeerde Kerk [bron] |
| 1987 | Bouw van Aeolus, windattractiepark en bezoekerscentrum, genoemd naar de god van de wind |
| 19-01-1990 | De Skeakel, de nieuwe christelijke basisschool aan de Skoalstrjitte, wordt feestelijk officieel geopend. De 168 leerlingen konden toen eindelijk afscheid van de scholen aan het Tsjerkepaad, de R. Westrastrjitte en de Kade. Na de fusie tussen de drie christelijke schoolverenigingen in het dorp werd al in 1982 voor het eerst over nieuwbouw gesproken. [Bron: LC 20-01-1990) |
| 1993 - 2010 | ds. J. de Vries (1949- ) predikant Gereformeerde Kerk Sexbierum |
| 06-03-2007 | Fusie van de Hervormde Gemeente Sexbierum/Pietersbieru en de Gereformeerde Kerk Sexbierum/Pietersbierum en Wijnaldum tot Protestanse Gemeente Sexbierum - Pietersbierum. |
| 03-04-2015 | Uitvoering 'The Passion yn de Bjirmen' in Sexbierum. Zie YouTube-video. |
| 01-01-2018 | Opheffing gemeente Franekeradeel. Sexbierum valt nu onder de gemeente Waadhoeke. |
| 31-10-2021 | Nieuwe, gefuseerde Protestantse Gemeente Sexbierum-Pietersbierum (PKN) stoot De Terskfier (kerk met zalen) af en kerkt nu alleen nog in de monumentale Sixtuskerk. |
| 01-04-2022 | Sloop Aeolus begonnen: piramide maakt plaats voor woningen [bron] |
| 10-10-2025 | Officiële opening van het MFA It Waed (Multi Functionele Accomodatie Sexbierum-Pietersbierum), het voormalige Dorpshuis It Waed. |
Bronnen:
- Wikipedia
- Âld Barradiel (Nieuwsbrief van de Oudheidkundige Vereniging Barradeel)
- Frisius.nl
- Omrop Fryslân
- GereformeerdeKerken.info
- Afscheid van een kerkgebouw, Gereformeerde Kerk, okktober 2021
- Noomen, P. N., & de Langen, G. J. (1996). Liauckemastate bij Sexbierum. In G. J. de Langen, J. A. Mol, P. N. Noomen, & L. Oldersma (editors), Verborgen verleden belicht. Introductie tot het historische en archeologische archief van Friesland (blz. 50-53). Provincie Friesland, Stichting RAAP, Fryske Akademy en Ryksargyf.
- Stads- en Dorpskroniek van Friesland, deel 1 (1700-1800) en deel 2 (1800-1900)
Dit overzicht wordt regelmatig aangevuld.
