Het Spoorrondje (Spoarrûntsje) in Sexbierum

Wie in Sexbierum de weg (Frjentsjerterein) naar Franeker volgt, komt bij de splitsing met de Stasjonswei. Rechtdoor gaat de weg naar Franeker, rechtsaf naar het oude stationsgebouw en de Juckemaleane (vroeger de 'Swarte Leane' genoemd). In deze hoek, rond het voormalige station, lag het buurtje dat in de volksmond het 'Spoorrondje' heet, in het Fries 'Spoarrûntsje'.

Het station en de spoordijk

Station Sexbierum-Pietersbierum (Sbp) lag aan de spoorlijn Stiens–Harlingen van de Noord-Friesche Locaalspoorweg-Maatschappij (NFLS) en was open van 1 oktober 1903 tot 15 mei 1935. Het stationsgebouw, gebouwd naar het NFLS-standaardtype voor haltes eerste klasse, staat er nog aan de Stasjonswei 10B en doet tegenwoordig dienst als woonhuis.

Voor de aanleg van de spoordijk lag hier een driehoekig stuk bouwland van de Hervormde Kerk, zo'n hectare groot. Toen het spoor er eenmaal lag, raakte het land in tweeën gedeeld: de ene helft ging naar het spoor, de andere helft bleef 'Tsjerkelân'. Toen daarna nog een loods met arbeiderswoning bijkwam, was het buurtje compleet, en kreeg het zijn koosnaam.

Vlasfabriek, zaadhandel en garage

Vlak na de Eerste Wereldoorlog richtten de Sexbierumers Dorenbos, Westra en Zijlstra hier een vlasfabriek op, aan wat nu het Frjentsjerterein heet. Andries Norder, die alles van machines en motoren afwist, werd de machinist van de fabriek. Personeel was er genoeg: het dorp kende vlasbewerking van jongs af aan, van het repelen tot het werk in de braakhokken.

De vlasfabriek hield het niet lang vol. Op 26 mei 1925 werden fabriek en machines al provisioneel verkocht in het koffiehuis van E. Weima (later 'De Harmonie'); de definitieve verkoop volgde op 9 juni 1925 in het stationskoffiehuis. Dit stationskoffiehuis, een stelpboerderij tussen de vlasfabriek( later garage Norder) en de vaart werd geëxploiteerd door K.K. de Boer. Het werd gesloopt om ruimte te bieden voor het parkeren van auto's voor garage Jensma (later Terpstra), aan de overzijde van de weg.

Het gebouw van de vlasfabriek kreeg daarna een nieuwe bestemming. Rients Westra begon op de zolder een zaadhandel ('siedhannel'), de begane grond werd gebruikt voor de vlasknopbrekerij, en op de plek van de oude fabrieksmotor begon Andries Norder voor zichzelf een fietsenmakerij. Later liet Westra voor zijn zaadhandel een nieuw pand bouwen naast het spoor, tegenwoordig schildersbedrijf Kuurstra aan het Frjentsjerterein. Norder werd eigenaar van het oude fabrieksgebouw, dat vanaf toen 'Garage Norder' heette en na de oorlog door zijn familie werd voortgezet. Het bedrijf is inmiddels al jaren gesloten en het pand staat leeg. Er zijn plannen om er woonappartementen in te vestigen, maar dat is nog niet zeker.

Volgens Andries Norder zelf was dit de beste plek van het dorp om een garage te beginnen: hier klopte de polsslag van het verkeer. Rondom lagen immers de zuivelfabriek met haar aan- en afvoer, het laden en lossen van de spoorwagons, een dorsbedrijf en de kade met haar vrachtschepen, een bedrijvig hoekje van Sexbierum. Aan de overzijde van de weg, naast de zuivelfabriek, vestigde zich later een ander garagebedrijf, Autobedrijf Terpstra. Dat pand heeft inmiddels plaatsgemaakt voor woningen; het garagebedrijf Terpstra is verhuisd naar de Hearewei in Sexbierum.

Speelparadijs voor de dorpsjeugd

Voor de kinderen uit de buurt was het Spoorrondje een ideaal speelterrein: het station, de spoorheuvel en het terrein van de boter-/melkfabriek boden volop klim- en speelmateriaal. Er werd getikt, gehoepeld en gebikkeld tussen de spoorbielzen — tot de kinderen weer eens werden weggejaagd door personeel van het spoor of de fabriek. Op het 'hiem' van het spoor had ook fietsenhandelaar Hindrik Mollema — grootvader van het latere "Radio Mollema" uit Franeker — een loods waar hij fietsen opsloeg.

Een naam die vervaagt

De naam Spoorrondje leeft nog voort in herinneringen en dorpsverhalen, onder meer bij Harke Hibma (geboren op 10 november 1919 'op het spoarrûntsje'), die er in zijn boek 'Het dorp met de rode toren' over schrijft. Bij de jongere generatie is de naam inmiddels grotendeels in onbruik geraakt, een stukje Sexbierumer dorpsgeschiedenis dat het waard is om vast te leggen.

Bij de foto

Stationswei met op de voorgrond het spoor. Rechtsachter de melk-/boterfabriek. Op de achtergrond is ook nog de toren van de Sixtuskerk te zien. Bron: archief Oud-Tzummarum

Bronnen:

• Klaas Tjipkes Hibma (1909–1993), herinneringen via area18.nl;
• Harm Zaagsma, 'Tebek yn 'e tiid'
• Harke Hibma, "Het dorp met de rode toren" (Uitgeverij Elikser);
• Mooi Barradeel, pagina Spoorlijn Harlingen-Stiens en Voormalig Station Sexbierum-Pietersbierum.