Print |  Sluit dit venster

Kaatsen in Barradeel – Keatsen yn it Hert fan Fryslân

Kaatsen in Barradeel – Keatsen yn it Hert fan Fryslân

Keatsen — het is meer dan een sport. In Barradeel is het een manier van leven, een zomerse traditie die de dorpen al meer dan een eeuw met elkaar verbindt. Op de groene kaatsvelden van Sexbierum, Tzummarum, Wijnaldum, Minnertsga en Oosterbierum klinkt elk seizoen weer het vertrouwde geluid van de bal die met een vlakke hand wordt weggeslagen. Barradeel en kaatsen — ze horen bij elkaar.

Wat is kaatsen?

Kaatsen (in het Fries: keatsen) is een balspel waarbij twee ploegen van elk drie spelers — een partuur — proberen de bal met de handpalm zo te slaan dat de tegenpartij hem niet geldig kan terugspelen. Het spel wordt gespeeld op een grasveld van 61 bij 32 meter en kent zijn eigen sfeer, zijn eigen taal en zijn eigen regels.

Kaatsen is een van de oudste nog beoefende balsporten ter wereld en geldt als de voorloper van het moderne tennis. Het populairst is het in de Friese kleigebieden ten westen van de lijn Sneek–Leeuwarden–Dokkum — precies de streek waar Barradeel ligt. Als brede volkssport heeft kaatsen zich door de eeuwen heen alleen in Friesland gehandhaafd, maar het leeft er des te sterker.

Een eeuwenoude traditie in Barradeel

De Barradeel-dorpen liggen diep in het kaatsland. Dat laat de geschiedenis ook zien: al in 1903 wees de toenmalige Nederlandse Kaatsbond de jaarlijkse Bondspartij toe aan Tzummarum. "Nog nooit zag men in Tzummarum zoveel menschen bijeen," meldde de Leeuwarder Courant — meer dan tweeduizend mensen kwamen op de wedstrijd af. In 1909 won VvV Tzummarum de Bondspartij in Harlingen, de eerste grote prijs voor de vereniging.

In 1923 werd de Federatie Barradeel opgericht, met de kaatsverenigingen uit Tzummarum, Wijnaldum, Sexbierum en Minnertsga. De jaarlijkse Barradeelpartij, die bij toerbeurt in een van de dorpen werd gehouden, trok het publiek massaal. In 1939, bij het 60-jarig bestaan van VvV Tzummarum, werd de Barradeelpartij met duizenden toeschouwers in Tzummarum gehouden.

Zelfs de Tweede Wereldoorlog deed de kaatstraditie slechts tijdelijk stokken — vanaf 1943 verbood de Duitse bezetter het organiseren van grote kaatswedstrijden. Maar zodra de bevrijding een feit was, keerde het kaatsen terug op de Barradeel-velden.

De PC in Franeker – de heilige graal van het kaatsen

Op een halfuur rijden van Barradeel, in het nabijgelegen Franeker, vindt elk jaar het grootste kaatsevenement van de wereld plaats: de PC, de Permanente Commissie der Franeker Kaatspartij.

In 1853 dreigde de kaatssport in Franeker volledig ten onder te gaan. Vijf Franeker notabelen richtten dat jaar een commissie op met als doel "de bevordering en instandhouding van de kaatssport". De commissie bleef, werd permanent en groeide in de volksmond uit tot de PC. De eerste echte kaatsdag vond plaats op 9 juli 1854.

De PC is sindsdien uitgegroeid tot de oudste jaarlijkse sportklassieker van Nederland én de grootste kaatspartij ter wereld. De wedstrijd wordt elk jaar gehouden op de vijfde woensdag na 30 juni, op het Sjûkelân in Franeker — het heilige gras van de kaatssport. Zestien parturen van elk drie spelers strijden om de overwinning. De beste speler van het winnende partuur wordt uitgeroepen tot koning van de PC en krijgt de zilveren koningsbal omgehangen. Meer dan tienduizend bezoekers komen jaarlijks naar Franeker voor dit unieke schouwspel. In 2003 kreeg de PC het predicaat Koninklijk.

Johannes Brandsma – Sexbierums grote kaatskoning

Uit het hart van Barradeel — uit Sexbierum — stamt een van de allergrootste kaatsers die Friesland ooit heeft voortgebracht: Johannes Brandsma, bijgenaamd De Brand.  Lees meer informatie over Johannes BrandsmaLees meer informatie over Johannes Brandsma. 

De kaatsverenigingen van Barradeel

In bijna elk Barradeel-dorp klopt een kaatshart. Hieronder een overzicht van de actieve verenigingen die samen de Federatie Barradeel en omstreken vormen.

VvV Tzummarum — De oudste van Nederland

De Vereniging voor Volksvermaken (VvV) in Tzummarum werd opgericht op 17 maart 1879 en is daarmee de oudste bij de KNKB aangesloten kaatsvereniging van Nederland. In de beginjaren organiseerde de vereniging naast kaatswedstrijden ook harddraverijen, schaats-, biljart- en kaartwedstrijden. In de loop van de jaren kwam het accent steeds meer op het kaatsen te liggen.
Die focus heeft zijn vruchten afgeworpen: VvV Tzummarum bracht topkaatsers voort als Rinse Bleeker (driemaal PC-winnaar) en Willem Heeringa. In Tzummarum wordt het hele jaar door gekaatst: in de wintermaanden al meer dan 25 jaar via zaalkaatsen in de Harnehal.

KV De Twa Doarpen / D.I.O.S. — Sexbierum-Pietersbierum 

De kaatsvereniging van Sexbierum en Pietersbierum bestaat al meer dan een eeuw en is de thuisvereniging van Johannes Brandsma. De vereniging organiseert naast reguliere wedstrijden ook evenementen als de populaire Keetkaatspartij en wintertrainingen voor de jeugd.

KV De Keatsebal — Wijnaldum (Winaam)

Opgericht op 3 april 1897, is De Keatsebal van Wijnaldum al meer dan 125 jaar een begrip in de streek. Het hoogtepunt van het kaatsseizoen is de Pieter Okkingapartij, een eerstekas-wedstrijd voor heren die onlosmakelijk verbonden is met het merke-weekend in Wijnaldum. "Het is voor ons dorp de kaatspartij van het jaar," aldus de vereniging — een traditie die al meer dan een eeuw standhoudt.

KV Minnertsga 

Minnertsga heeft een actieve kaatsvereniging die regelmatig sterke parturen aflevert op federatie- en bondsniveau. De vereniging is een vaste waarde in de Federatie Barradeel en omstreken.

Het Kaatsmuseum in Franeker

Wie de geschiedenis van het kaatsen wil beleven, kan terecht bij het Kaatsmuseum (Keatsmuseum) in Franeker — het oudste sportmuseum van Nederland, geopend in 1972.

Het museum is gevestigd aan de Voorstraat 76 in het centrum van Franeker, op loopafstand van het Sjûkelân. De collectie omvat attributen van de kaatssport (ballen, handschoenen), historische kaatsprijzen van de PC en de Freulepartij, foto's, en een uitgebreide bibliotheek. Via een multimediatour op je eigen smartphone — te starten met een QR-code — beleef je de kaatssport in beeld en geluid.

Het museum is toegankelijk voor jong en oud: kinderen kunnen aan de slag met een speurtocht, en er worden ook kaatsclinics aangeboden op het Sjûkelân. Het gebouw heeft geen trappen en is rolstoeltoegankelijk.

Praktisch:

Kaatsen in Barradeel vandaag

De Federatie Barradeel en omstreken bundelt jaarlijks de krachten van de Barradeel-verenigingen en organiseert federatiewedstrijden in de dorpen zelf — van welpen en pupillen tot senioren. Kaatsers uit Minnertsga, Sexbierum, Tzummarum, Wijnaldum en Oosterbierum treffen elkaar op het veld, in alle leeftijdscategorieën.

Kaatsen in Barradeel is meer dan topsport. Het is het kind dat voor het eerst de bal wegslaat op het dorpsveld. Het is de zomerse avond waarop het dorp samenkomt langs de kaatslijn. Het is de traditie die van generatie op generatie wordt doorgegeven — op de kleigrond van een streek die van oudsher tot het hart van de Friese kaatscultuur behoort.

Keatsen is mear as keatsen. — Kaatsen is meer dan kaatsen.

Bronnen

Categorie
Print |  Sluit dit venster