Tjerk Hiddes de Vries – Sexbierumer die admiraal werd

Op 6 augustus 1622 wordt in Sexbierum een jongen geboren die later zou uitgroeien tot een van de bekendste zeehelden van Friesland. Zijn naam: Tjerk Hiddeszoon, later bekend als Tjerk Hiddes de Vries.

Bron: GENEALOGYSK JIERBOEK 2001 - Nageslacht van Hidde Sioerdts en Swob Jacobs te Sexbierum, ouders van admiraal Tjerck Hiddes de Vries

Zoon van een molenaar

Tjerk komt ter wereld als zoon van korenmolenaar Hidde Sjoerdts en Swob Tjerksdochter. Zijn vader Hidde Sjoerdts voer eerst als schipper en werd later (1624-1645) korenmolenaar in Sexbierum. Deze molen stond ten westen van de huidige Liauckamaleane, tegen de huidige Hearewei aan. Waarschijnlijk huurde Hidde Sjoerdts de molen van Jarich van Liauckema (1558-1642). Over de jeugd van Tjer in Sexbierum is verder weinig bekend, behalve dat hij op zijn twaalfde al voor het eerst als matroos de zee op ging. 

Van koopvaarder tot admiraal

Tjerk begint zijn loopbaan in de koopvaardij. In 1648 trouwt hij met Nannetje Atses uit Harlingen. Het huwelijk wordt eerst afgekondigd in de Harlinger kerk, waar zijn vrouw lidmaat was. Bij de bevestiging, een maand later in de Sixtuskerk in Sexbierum, staat Tjerk vermeld als daar woonachtig. Het jonge paar vestigt zich vervolgens in Harlingen, destijds de grootste haven van Friesland.

Daar klimt hij op: in 1654 bereikt hij de positie van schipper. Wanneer de Vierde Noordse Oorlog uitbreekt, doet de Friese Admiraliteit een beroep op hem. Tijdens deze oorlog krijgt hij de leiding over het troepentransportschip Judith, in de vloot van admiraal Jacob van Wassenaer Obdam. Zijn persoonlijke moed valt op, en na de dood van luitenant-admiraal Auke Stellingwerf tijdens een zeeslag wordt Tjerk aangesteld als diens opvolger. Vanaf dat moment neemt hij de achternaam De Vries aan, als eerbetoon aan zijn provincie. In 1665 bereikt hij de hoogst haalbare positie: luitenant-admiraal van de Friese Admiraliteit.

Abraham Storck - schilderij met voorstelling van het linieschip Groot Frisia, het vlaggenschip van Tjerk Hiddesz de Vries. Bron: Ottema-Kingma Stichting

Vierdaagse en Tweedaagse Zeeslag

Als admiraal vaart Tjerk Hiddes de Vries mee in verschillende grote zeeslagen tegen de Engelsen, onder meer de Slag bij Lowestoft en de Vierdaagse Zeeslag van 1666, waar hij zich op de laatste dag opnieuw onderscheidt met zijn vlaggenschip Groot Frisia. Zijn moed en persoonlijke inzet maken hem tot een volksheld.

Zes weken later, tijdens de Tweedaagse Zeeslag op 4 en 5 augustus 1666, wordt de Nederlandse vloot verrast door de Engelse vloot onder Rupert van de Palts. Het schip van Tjerk komt zwaar onder vuur te liggen; hij verliest een arm en een been, maar blijft doorvechten – hij wilde niet vluchtend sterven. Op 6 augustus 1666, precies op zijn 44e verjaardag, overlijdt hij in Vlissingen aan zijn verwondingen.

Zijn faam reikte tot ver: naar verluidt had zeeheld Michiel de Ruyter een portret van Tjerk Hiddes de Vries in zijn voorkamer hangen.

Herdenking en nagedachtenis

Tjerk Hiddes werd op staatskosten en met veel egards begraven in de Grote Kerk van Harlingen. Na de verbouwing van de kerk in 1772-1775 raakte de exacte locatie van zijn graf helaas zoek.

In Harlingen, aan de Grote Bredeplaats, staat sinds 1934 een monument voor hem: een gedenkteken van baksteen en hardsteen in de vorm van een scheepsboeg, met zijn portret in de punt. Het opschrift luidt "Tjerk Hiddesz de Fries, 1622-1666, Luitenant-Admiraal van Friesland". De Harlingers brachten destijds, bij het 700-jarig bestaan van hun stad, met dubbeltjes en kwartjes het geld bijeen om het monument aan de gemeente te schenken.

Zijn naam leeft op meer plekken voort:

• De Tjerk Hiddessluizen in de haven van Harlingen, nog altijd van belang voor de binnenvaart.
• Meerdere schepen van de Koninklijke Marine zijn naar hem vernoemd, waaronder het linieschip 'Admiraal Tjerk Hiddes de Vries' (1782), de torpedobootjager Hr. Ms. Tjerk Hiddes (1942) en het fregat F804 in de jaren 60.
• In Sexbierum zelf herinnert de gevelsteen met een afbeelding van een schip het mogelijke geboortehuis aan de Alde Buorren 3 nog altijd aan zijn afkomst. 

Een Sexbierumer verhaal

Tjerk Hiddes de Vries is een mooi voorbeeld van hoe een jongen uit een eenvoudig molenaarsgezin in Sexbierum uitgroeide tot een van de belangrijkste zeehelden van de Republiek. Zijn levensverhaal verbindt het dorp met de grote zeeslagen van de zeventiende eeuw – en met de Friese trots die hij zelf, door zijn achternaam De Vries aan te nemen, wilde uitdragen.

Lees ook

Woonhuis Alde Buorren 3, Sexbierum

Boeken 

• Tierck Hiddes. De Friesche Zeeheld, M. van der Duin (1932) 

Bronnen

• Wikipedia - Tjerk Hiddes de Vries
• Wikimedia Commons - Afbeelding van Tjerk Hiddes de Vries op een Nederlandse postzegel uit 1944 Wikimedia Commons
• Admiraal Tjerk Hiddes de Vries 350 jaar geleden overleden – Oudheidkundige Vereniging Barradeel
• Tjerk Hiddes de Vries (monument) – Harlingen Welkom aan Zee
• 6x mooie beelden in Harlingen – Harlingen Welkom aan Zee
• Monument van Tjerk Hiddes de Vries – Friesland.nl
• Geboortehuis van Tjerk Hiddes de Vries – Friesland.nl
• Tjerk Hiddes de Vries – De Friese Regimenten
• Admiraal Tjerk Hiddes de Vries (fregat) – Marinemuseum.nl (PDF)
• Nageslacht van Hidde Sioerdts en Swob Jacobs - S. Wierstra / Historische Vereniging Noordoost-Friesland
• GENEALOGYSK JIERBOEK 2001 - Fryske Akademy
• Vergeten Harlingers uit de 17de eeuw - Tjerk Hiddes de Vries (1622-1666), Fries admiraal en zeeheld, in de vroedschap van Harlingen 1661-1665